De eerste fase van de geschiedenis

Gerelateerde afbeelding

De eerste fase van de geschiedenis zag dus een toename van het aantal menselijke processoren en van hun verscheidenheid, maar dat ging ten koste van de connectiviteit: 20.000 jaar geleden waren er veel meer sapiens dan 70.000 jaar geleden en Europese sapiens verwerkten informatie anders dan sapiens in China. Er was alleen geen contact tussen mensen in Europa en China en het leek in die tijd uitgesloten dat alle sapiens ooit deel zouden uitmaken van één groot dataverwerkend web. Het tweede stadium begon met de agrarische revolutie en duurde tot de uitvinding van het schrift en het geld, zo’n vijfduizend jaar geleden. De landbouw versnelde de demografische groei, zodat het aantal menselijke processoren beduidend steeg. Tegelijk zakelijke energie zorgde de landbouw ervoor dat er veel meer mensen veel dichter op elkaar konden leven, waardoor compacte lokale netwerken ontstonden die ongekende aantallen processoren omvatten. Bovendien bood de landbouw verschillende netwerken nieuwe stimulansen en kansen om onderling te handelen en te communiceren. Toch bleven de middelpuntvliedende krachten in de tweede fase overheersen. Zonder schriftelijke communicatie en geld konden mensen geen steden, koninkrijken ofw ereldrijken vestigen. De mensheid was nog steeds onderverdeeld in talloze kleine stammen, elk met zijn eigen levenswijze en wereldbeeld. Het kwam bij niemand zelfs  maar op dat de hele mensheid ooit verenigd zou kunnen worden. Het derde stadium begon met de uitvinding van het schrift en het geld, zo’n 5000 jaar geleden, en duurde tot het begin van de wetenschappelijke revolutie. Dankzij het schrift en het geld overwon het krachtveld van de menselijke samenwerking eindelijk de middelpuntvliedende krachten. Groepen mensen voegden zich samen en gingen steden en koninkrijken vormen. De politieke en commerciële banden tussen verschillende steden en koninkrijken werden ook nauwer. Vanaf het eerste millennium v.Chr. – toen er muntstelsels, keizerrijken en universele religies ontstonden – begonnen mensen bewust te dromen over de vorming van één groot netwerk dat de hele aardbol zou omvatten. Deze droom werd werkelijkheid in het vierde en laatste stadium van de geschiedenis, dat rond 1492 begon. De eerste moderne ontdekkingsreizigers, veroveraars en handelaren weefden de eerste dunne draadjes die de hele wereld omvatten. In de laatmoderne tijd werden die draadjes steeds sterker en dichter en zakelijke energie vergelijken het spinnenweb uit de tijd van Columbus veranderde in het netwerk van staal en asfalt dat we in de eenentwintigste eeuw hebben. Bovendien kon allerlei informatie zich vrijelijk bewegen over dit mondiale netwerk.

Geïsoleerde menselijke culturen

Gerelateerde afbeelding

Het zou alleen heel goed kunnen dat achterbuurtbewoners uit Boston en jagers-verzamelaars uit de Kalahari geestestoestanden vertonen die we nooit zullen ontdekken door Harvardstudenten lange vragenlijsten te laten invullen of hun hoofd in een [MRI-scanner te laten stoppen. Zelfs als we de hele wereld over reizen en alle bevolkingsgroepen en gemeenschappen bestuderen, dan nog zou ons onderzoek maar een beperkt deel van het mentale spectrum van sapiens beslaan. Tegenwoordig leven alle mensen in de moderne tijd en maken ze deel uit van één grote global village. Verzamelaars uit de Kalahari zijn wel iets zakelijke energie vergelijken minder modern dan Harvardstudenten, maar ze zijn geen tijdcapsule uit een ver verleden. Ook zij zijn beïnvloed door christelijke missionarissen, Europese kooplieden, rijke ecotoeristen en nieuwsgierige onderzoekers (een beroemde grap luidt dat de gemiddelde groep jagers-verzamelaars in de Kalahariwoestijn bestaat uit twintig jagers, twintig verzamelaars en vijftig antropologen). Voor de opkomst van de global village was de aarde een soort sterrenstelsel van geïsoleerde menselijke culturen, die de dingen mogelijk beleefden op een manier die inmiddels is uitgestorven. Verschillende sociaal-economische werkelijkheden en dagelijkse routines voedden verschillende bewustzijnstoestanden. Wie kan er in de geest kijken van mammoetjagers uit de steentijd, neolithische boeren of samoerais uit Kamakura? Bovendien geloofden veel premoderne culturen in het bestaan van superieure
geestestoestanden, die mensen konden bereiken via meditatie, geestverruimende middelen of rituelen. Sjamanen, monniken en asceten verkenden systematisch de mysterieuze gebieden in de geest en kwamen terug met adembenemende verhalen. Ze verhaalden van onbekende toestanden van opperste kalmte, extreme scherpte en onvergelijkelijke sensitiviteit. Ze vertelden hoe de geest zich tot in het oneindige uitstrekte of oploste in het niets. De humanistische revolutie zakelijke energie zorgde ervoor dat de moderne westerse cultuur alle geloof en interesse in superieure mentale toestanden verloor en verklaarde de alledaagse ervaringen van Jan Modaal heilig. De moderne westerse cultuur is wat dat betreft uniek, omdat het haar ontbreekt aan een gespecialiseerde klasse mensen die op zoek gaat naar uitzonderlijke mentale toestanden.

De menselijke biologie

Afbeeldingsresultaat voor site:ilocate.nl

Op geriatrische ziekenhuisafdelingen zijn hier al veel extremere voorbeelden van te vinden. In de humanistische fantasie is de oude dag een periode van wijsheid en inzicht. De ideale oudere kan lijden aan lichamelijke kwalen en zwakheden, maar zijn geest is snel en scherp en hij heeft tachtig jaar aan wijsheid te bieden. Hij weet precies waar het op staat en staat altijd klaar met scherpzinnige adviezen voor kleinkinderen en andere bezoekers. Eenentwintigste-eeuwse tachtigjarigen voldoen niet altijd aan dat beeld. Dankzij onze toenemende kennis over de menselijke biologie kan de geneeskunde ons zo lang in leven houden dat onze geest en ons ‘authentieke zelf de kans krijgen om te desintegreren en te verdwijnen. Te vaak blijft er alleen een verzameling slecht functionerende biologische systemen over die gaande wordt gehouden door een verzameling monitors, computers en zakelijke energie vergelijken pompjes. Als genetische technieken geïntegreerd raken in het dagelijks leven en mensen steeds nauwere banden krijgen met hun DNA, zou het ondeelbare zelf nog verder kunnen vervagen en kan de authentieke innerlijke stem verloren gaan in een lawaaiige massa genen. Het zou kunnen gebeuren dat ik niet meer op zoek ga naar mijn innerlijke stem als ik voor moeilijke dilemma’s en beslissingen kom te staan, maar dat ik dan te rade ga bij mijn innerlijke genetische parlement. Op 14 mei 2013 publiceerde actrice Angelina Jolie een artikel in The New York Times over haar beslissing om een dubbele borstamputatie te ondergaan. Jolie leefde al jaren met de dreiging van borstkanker, waaraan zowel haar moeder als haar grootmoeder relatief jong is gestorven. Jolie onderging zelf een genetische test, waaruit bleek dat ze drager was zakelijke energie van een gevaarlijke mutatie in het BRCA1-gen. Volgens recent statistisch onderzoek hebben vrouwen met deze mutatie een kans van 87 procent om borstkanker te krijgen. HoewelJolie op dat moment geen kanker had, besloot ze de gevreesde ziekte voor te blijven door middel van een dubbele borstamputatie. In haar artikel verklaarde ze: ‘Ik heb ervoor gekozen dit verhaal niet privé te houden, omdat er veel vrouwen zijn die niet weten dat ze zo’n grote kans op kanker lopen. Ik hoop dat zij ook de mogelijkheid krijgen om hun genen te laten testen en dat ze, als ze ook een hoog risico lopen, weten dat ze daar iets aan kunnen doen.

Economie en maatschappij

Gerelateerde afbeelding

Zelfs als je meer om rechtvaardigheid geeft dan om een overwinning zul je er waarschijnlijk voor moeten kiezen om je soldaten en piloten te vervangen door autonome robots en drones. Menselijke soldaten moorden, verkrachten en plunderen, en zelfs als ze zich een beetje proberen te gedragen, komt het al te vaak voor dat ze onbedoeld burgerslachtoffers maken. Computers die geprogrammeerd zijn met ethische algoritmen zouden zich veel makkelijker kunnen aanpassen aan de laatste bepalingen van het internationale strafhof. In de economische sfeer is het vermogen om een hamer vast te houden of een knopje in te drukken ook al een stuk minder waardevol aan het worden dan vroeger, wat de cruciale alliantie tussen liberalisme en kapitalisme onder druk zet. In de twintigste eeuw zeiden liberalen dat we niet hoeven te kiezen tussen ethiek en economie. Het beschermen van mensenrechten en menselijke vrijheden was niet alleen een morele zakelijke energie vergelijken vereiste, maar ook de sleutel tot economische groei. Groot-Brittannië, Frankrijk en de Verenigde Staten floreerden volgens dit verhaal omdat ze hun economie en maatschappij liberaliseerden en als Turkije, Brazilië of China net zo welvarend wilde worden, moesten ze hetzelfde doen. In veel – zij het niet alle – gevallen was niet het morele, maar het economische argument de reden dat tirannen en junta’s aan het liberaliseren sloegen. In de eenentwintigste eeuw zal het liberalisme zichzelf veel moeilijker kunnen verkopen. Als de massa zijn economische waarde verliest, zal het morele argument dan genoeg zijn om onze mensenrechten en vrijheden te beschermen? Zullen elites en regeringen elk menselijk wezen wel blijven waarderen, ook als daar geen economisch voordeel aan te behalen valt? In het verleden waren er veel dingen die alleen mensen konden. Maar nu halen robots en computers ons in en misschien zal het niet lang duren voor ze mensen in de meeste taken overtreffen. Computers functioneren natuurlijk wel heel  zakelijke energie anders dan mensen en het lijkt onwaarschijnlijk dat ze op korte termijn mensachtiger zullen worden. Het lijkt er met name niet op dat computers op het punt staan om een bewustzijn te ontwikkelen en gevoelens en sensaties te ervaren.

Dierenrechtenactivisten

Afbeeldingsresultaat voor site:ilocate.nl

Dierenrechtenactivisten hebben hun bezorgdheid uitgesproken over het leed dat ratten met zulke experimenten wordt aangedaan. Professor Sanjiv Tal war van de State University of New York, een van de toonaangevende roboratonderzoekers, heeft die zorgen weggewuifd met de mededeling dat de ratten de experimenten juist leuk vinden. Ze doen hun werk, aldus Talwar, immers in ruil voor genot en als de elektroden de beloningscentra in hun hersenen stimuleren, ‘wanen de ratten zich in het nirwana’.3 Voor zover wij kunnen nagaan heeft de rat niet het gevoel dat hij door iemand anders wordt beheerst of dat hij gedwongen wordt om dingen tegen zijn wil te doen. Als professor Talwar een knopje op zijn afstandsbediening indrukt, wil de rat naar links en daarom gaat hij ook naar links. Als de professor een ander knopje indrukt, wil de rat een ladder beklimmen en winkel huren haarlem daarom doet hij dat ook. De verlangens van de rat zijn immers niets meer of minder dan een patroon van vurende neuronen. Wat maakt het uit of die neuronen afgaan omdat ze gestimuleerd worden door andere neuronen of door geïmplanteerde elektroden die in verbinding staan met de afstandsbediening van professor Talwar? Als je het de rat vraagt,
zou hij vermoedelijk zeggen: ‘Natuurlijk heb ik een vrije wil! Kijk dan, ik wil naar links, en ik ga naar links. Ik wil een ladder op en ik ga die ladder op. Dat bewijst toch dat ik een vrije wil heb?’ Experimenten met Homo sapiens tonen aan dat mensen net als ratten gemanipuleerd kunnen worden en dat het mogelijk is om zelfs complexe gevoelens als liefde, woede, angst en depressie te creëren oft eniet te doen door de juiste plekken in de menselijke hersenen te stimuleren. Het Amerikaanse winkel huren amsterdam wtc leger is onlangs begonnen met experimenten waarbij computerchips in mensenhersenen worden geïmplanteerd in de hoop hiermee soldaten te kunnen behandelen die lijden aan posttraumatische stress.4 In het Hadassahziekenhuis in Jeruzalem zijn artsen begonnen met een nieuwe behandeling voor depressieve patiënten. Ze implanteren elektroden in de hersenen van de patiënt en verbinden die met een minuscuul computerimplantaat in de borstkas. Op bevel van de computer zenden de elektroden zwakke elektrische stroompjes uit die het hersengebied dat de depressie veroorzaakt verlammen. De behandeling verloopt niet altijd succesvol, maar in sommige gevallen meldden patiënten dat het inktzwarte, lege gevoel dat ze hun hele leven al kwelde als bij toverslag was verdwenen.

Een vloedgolf van islamisering

Afbeeldingsresultaat voor site:ilocate.nl

Merkel antwoordde dat politiek ‘heel moeilijk’ kan zijn en legde uit dat er honderdduizenden Palestijnse vluchtelingen in Libanon zitten en dat Duitsland die niet allemaal kan opnemen. Reem barstte in tranen uit bij dit nuchtere antwoord. Merkel aaide het wanhopige meisje over haar rug, maar bleef bij haar standpunt. In de daaropvolgende storm van publieke verontwaardiging werd Merkel vele malen beschuldigd van kilheid en ongevoeligheid. Merkel haalde bakzeil bij al die kritiek en Reem en haar familie mochten blijven. In de maanden daarna zette Merkel de deur nog verder open en verwelkomde ze honderdduizenden vluchtelingen in Duitsland. Maar je kunt niet iedereen te vriend houden. Binnen de kortste keren werd ze fel kantoorruimte huren haarlem aangevallen op het feit dat ze was gezwicht voor het sentiment en haar poot niet stijf had gehouden. Talloze Duitse ouders vreesden dat hun kinderen door Merkels ommezwaai een lagere levensstandaard zouden krijgen en mogelijk zelfs in de problemen zouden komen door een vloedgolf van islamisering. Waarom moesten zij de gemoedsrust en welvaart van hun gezinnen opofferen om wildvreemde mensen te helpen die misschien niet eens in de waarden van het liberalisme geloofden? Iedereen heeft sterke gevoelens in deze kwestie. Hoe kun je de tegenstrijdige gevoelens van wanhopige vluchtelingen en bezorgde Duitsers in vredesnaam met elkaar in overeenstemming brengen?8 Liberalen zitten altijd met dit soort tegenstellingen in hun maag. Locke, Jefferson, Mill en hun collega’s hebben hun best gedaan, maar we hebben nog steeds geen snelle, makkelijke oplossing voor deze dilemma’s. Democratische verkiezingen helpen ons niet, want dan is het kantoorruimte huren amsterdam wtc meteen de vraag wie er mag stemmen, alleen Duitse staatsburgers of ook de miljoenen Aziaten en Afrikanen die naar Duitsland willen emigreren? Waarom zou je de gevoelens van de ene groep boven die van de andere laten gaan? Zo kun je het Arabisch-Israëlische conflict ook niet oplossen door de 8 miljoen inwoners van Israël en de 350 miljoen burgers van Arabische Liga-landen erover te laten stemmen. Dan kun je op je klompen aanvoelen dat de Israëli’s zich niet gehouden zouden voelen aan de uitslag.

De humanistische revolutie

Gerelateerde afbeelding

De moderne deal geeft ons macht, op voorwaarde dat we stoppen met geloven in een groot kosmisch plan dat het leven zin geeft. Maar als je wat beter naar deze deal kijkt, vind je al snel een slimme uitweg. Als mensen hun leven op de een of andere manier zin kunnen geven zonder dat te baseren op een groot kosmisch plan, wordt dat niet als contractbreuk beschouwd. Deze uitweg is de redding van de moderne kantoorruimte huren amsterdam maatschappij geweest, want het is onmogelijk om orde te handhaven zonder zingeving. Het grote politieke, artistieke en religieuze project van de moderne tijd was het zoeken naar een vorm van zingeving die niet wortelt in een groot kosmisch plan. We zijn geen acteurs in een goddelijk toneelstuk en het kan niemand iets schelen wie we zijn en wat we doen, dus er is niemand die onze macht inperkt, maar we zijn er nog steeds van overtuigd dat ons leven zin heeft. In 2016 is de mensheid er inderdaad in geslaagd om van beide walletjes te eten. We hebben niet alleen veel meer macht dan ooit tevoren, maar tegen alle verwachtingen in heeft de dood van God ook nog eens niet geleid tot onze sociale ondergang. Van oudsher zeiden profeten en filosofen altijd dat alle orde en gezag zou verdwijnen als mensen niet meer in een groot kosmisch plan zouden geloven. Maar tegenwoordig komen de grootste bedreigingen voor orde en gezag in de wereld uitgerekend van mensen die nog steeds geloven in God en kantoorruimte huren amsterdam zuidas Zijn allesomvattende plannen. Het godvrezende Syrië is veel gewelddadiger dan het seculiere Nederland. Als er geen kosmisch plan is en we ons niet aan goddelijke geboden of natuurwetten hoeven te houden, wat voorkomt dan dat onze sociale structuren instorten? Hoe kan het dat je duizenden kilometers kunt afleggen, van Amsterdam naar Boekarest of van New Orleans naar Montreal, zonder ontvoerd te worden door slavenhandelaren, in een hinderlaag gelokt te worden door bandieten of vermoord te worden door rivaliserende stammen?

Liberalen, communisten en volgelingen

Afbeeldingsresultaat voor site:ilocate.nl

Liberalen, communisten en volgelingen van andere moderne geloven omschrijven hun eigen geloofssysteem liever niet als ‘religie’ omdat ze religie associëren met bijgeloof en bovennatuurlijke krachten. Als je communisten ofliberalen probeert te vertellen dat ze religieus zijn, denken ze dat je ze beschuldigt van blind geloof in ongefundeerde hersenschimmen. Maar eigenlijk betekent het alleen maar dat ze geloven in een systeem van morele wetten dat niet is verzonnen door mensen, maar kantoor huren amsterdam waaraan mensen evengoed moeten gehoorzamen. Voor zover wij weten, geloven alle menselijke samenlevingen dit. Elke samenleving vertelt haar leden dat ze een of andere bovenmenselijke morele wet moeten gehoorzamen en dat er rampen van komen als ze die wet overtreden.
Religies verschillen natuurlijk van elkaar in de details van hun verhalen, hun concrete geboden en de beloningen en straffen die ze ons in het vooruitzicht stellen. In middeleeuws Europa zei de katholieke kerk bijvoorbeeld dat God niet van rijke mensen houdt. Jezus zei dat een kameel makkelijker door het oog van een naald gaat dan een rijke door de hemelpoort. De kerk spoorde de rijken dus aan om veel aalmoezen te geven om ze te helpen het koninkrijk Gods te betreden, en dreigde dat gierigaards zouden branden in de hel. Het moderne communisme houdt ook niet van rijke mensen, maar het bedreigt ze met een klassenstrijd in het hier en nu en niet met brandende zwavel na kantoor huren amsterdam zuidas de dood. De historische wetten van het communisme lijken wel wat op de geboden van de christelijke God in die zin dat het in beide gevallen gaat om bovenmenselijke krachten die de mens niet kan veranderen. De mensheid kan morgen zomaar besluiten om de buitenspelregel in het voetbal te veranderen, omdat ze die zelf hebben verzonnen en hem dus ook kunnen aanpassen. Maar de wetten van de geschiedenis kunnen we, volgens Marx althans, niet veranderen. Wat de kapitalisten ook doen, zolang ze privébezit blijven vergaren, zullen ze de klassenstrijd over zich afroepen en verslagen worden door het opstandige proletariaat.

Algoritmische structuur

Gerelateerde afbeelding

Deze algoritmische structuur zorgt ervoor dat het niet echt uitmaakt wie de receptioniste, de verpleegkundige of de dienstdoende arts is. Hun persoonlijkheid, hun politieke opvattingen en het humeur dat ze op dat moment hebben doen niet ter zake. Zolang ze allemaal de regels en protocollen volgen, is er een goede kans dat ze je genezen. Volgens het algoritmische ideaal ligt je lot in handen van ‘het systeem’ en niet in de handen van de mensen van vlees en bloed die toevallig net deze of gene functie uitoefenen. Wat voor ziekenhuizen geldt, geldt ook voor legers, gevangenissen, scholen, bedrijven en antieke koninkrijken. Het oude Egypte was op technologisch gebied natuurlijk veel minder geavanceerd dan een modern ziekenhuis, maar het algoritmische principe was hetzelfde. In het oude Egypte werden de meeste beslissingen ook niet genomen door één wijs iemand, maar door een netwerk van beambten dat aan kantoor huren haarlem elkaar hing van papyrusrollen en inscripties in steen. Het netwerk dat optrad in naam van de levende farao-god herstructureerde de menselijke samenleving en veranderde de fysieke wereld. De farao’s Senoeseret m en zijn zoon Amenemhat m, die heersten van 1878 v.Chr. tot 1814 v.Chr., lieten bijvoorbeeld een enorm kanaal graven van de Nijl naar de moerassen in de Fajoemvallei. Met een uitgebreid systeem van dammen, stuwmeren en zijkanalen werd een deel van het Nijlwater naar Fajoem omgeleid, waardoor een immens kunstmatig meer ontstond dat vijftig miljard kubieke meter water bevatte.1 Ter vergelijking: Lake Mead, het grootste door mensen gemaakte stuwmeer van de Verenigde Staten (gevormd door de Hooverdam), bevat op zijn hoogst 35 miljard kubieke meter water. Het Fajoemproject gaf de farao de macht om de waterstand in de Nijl te reguleren, waardoor verwoestende overstromingen voorkomen konden worden en er kostbaar water beschikbaar was in tijden van droogte. Bovendien veranderde het de Fajoemvallei, een krokodillenmoeras dat kantoor huren amsterdam wtc omringd was door kale woestijn, ook nog eens in de graanschuur van Egypte. Aan de oever van het nieuwe kunstmatige meer werd de nieuwe stad Shedet gebouwd, door de Grieken Crocodilopolis genoemd, de stad der krokodillen.

Leve de revolutie!

Gerelateerde afbeelding

De geschiedenis biedt volop bewijzen voor het cruciale belang van grootschalige samenwerking. De overwinning ging zo goed als altijd naar de betere samenwerkers, niet alleen in de strijd tussen Homo sapiens en andere soorten, maar ook in conflicten tussen verschillenden groepen mensen. Rome veroverde Griekenland dus niet omdat de Romeinen grotere hersenen hadden of betere werktuigen maakten, maar omdat ze effectiever samen konden werken. Door de hele kantoor huren amsterdam geschiedenis wisten gedisciplineerde legers met gemak ongeorganiseerde horden in de pan te hakken en heersten verenigde elites over ordeloze massa’s. In 1914 speelden bijvoorbeeld drie miljoen Russische edelen, ambtenaren en zakenlieden de baas over 180 miljoen boeren en arbeiders. De Russische elite wist hoe ze moest samenwerken om haar gemeenschappelijke belangen te beschermen, terwijl de 180 miljoen proletariërs zich niet effectief konden mobiliseren. De elite spande zich zelfs bijzonder in om te zorgen dat de 180
miljoen mensen onder aan de ladder nooit zouden leren samenwerken. Aantallen zijn nooit genoeg om een revolutie te ontketenen. Revoluties worden meestal veroorzaakt door kleine netwerken van agitatoren en niet door de massa. Als je een revolutie wilt, vraag je dan niet af hoeveel mensen je ideeën steunen, maar hoeveel van je volgelingen in staat zijn tot effectieve samenwerking. De Russische Revolutie brak uiteindelijk niet uit doordat 180 miljoen mensen in opstand kwamen tegen de tsaar, maar omdat een stuk of wat communisten zorgden dat ze op het juiste moment op de juiste plek waren. In 1917, een tijd waarin de hogere stand en de middenklasse samen minstens drie miljoen mensen telden, had de communistische partij maar 23.000 leden.20 Toch wisten de communisten het gigantische kantoor huren amsterdam zuidas Russische rijk in handen te krijgen, omdat ze zo goed georganiseerd waren. Toen het gezag in Rusland van de afgeleefde handen van de tsaar overging in de al net zo bibberige handen van Kerenski’s voorlopige regering, wisten de communisten het met groot gemak te bemachtigen en ze beten zich in de teugels vast als een buldog die een bot te pakken heeft. De communisten lieten de teugels pas eind jaren tachtig vieren. Ze waren acht lange decennia aan de macht gebleven dankzij hun effectieve organisatie en uiteindelijk vielen ze ten prooi aan hun defectieve organisatie. Op 21 december 1989 organiseerde Nicolae Ceau§escu, de communistische dictator van Roemenië, een massademonstratie van aanhangers in het centrum van Boekarest. In de maanden daarvoor had de Sovjet-Unie haar steun aan de Oost-Europese communistische landen ingetrokken, de Berlijnse Muur was gevallen en er waren revoluties uitgebroken in Polen, Oost-Duitsland, Hongarije, Bulgarije en Tsjecho-Slowakije.